İnsan beyninin inkişafı tədrici və xətti olmur, əksinə bir sıra aydın yaş mərhələləri və “dönüş nöqtələri” ilə gedir. Bu nəticəyə beynin 0–90 yaş arası 4216 nəfərin MRR (MRT) məlumatları əsasında aparılan analizlər nəticəsində gəlinib. Tədqiqat Nature Communications (NatCom) jurnalında dərc olunub.
Əvvəllər beynin inkişafının uşaq vaxtı sürətli, yetkinlikdə pik, yaşlılıqda isə tədricən azalan bir trayektoriya üzrə baş verdiyi düşünülürdü. Lakin yeni iş göstərir ki, beyin nelinear və mərhələli dəyişikliklər keçirir. Alimlər beyin şəbəkələrinin təşkilatını göstərən bir “norma xəritəsi” hazırlayıblar.
Tədqiqatın əsas nəticələri:
Beş mərhələ müəyyən edilib, aralarında dörd yaş dönmə nöqtəsi: təxminən 9, 32, 66 və 83 yaş.
0–9 yaş: sinapsların sürətli formalaşması və seçmə prosesi; lokal ixtisaslaşma artır, ümumi effektivlik azalır.
9–32 yaş: uzun “struktur gənclik mərhələsi”; şəbəkələrarası inteqrasiya və informasiya ötürmə effektivliyi artır. 32 yaş dönməsi həyat boyu ən böyük struktur dəyişikliyi ilə xarakterizə olunur.
32–66 yaş: nisbətən sabitlik; şəbəkələrin seqreqasiyası yavaş-yavaş artır, şəxsiyyət və kognitiv funksiyalar sabitləşir.
66–83 yaş: yaşa bağlı dəyişikliklərin başlanğıcı; şəbəkələrin bütövlüyü zəifləyir.
83 yaşdan sonra: qlobal əlaqəlilik daha da zəifləyir, yaşa bağlı dinamika daha az nəzərə çarpır.
Alimlər qeyd edirlər ki, bu struktur mərhələlər bioloji və sosial dönmə nöqtələri ilə üst-üstə düşür — pubertat, fiziki inkişafın pik nöqtəsi, pensiyaya çıxış. Lakin vurğulanır ki, tədqiqat yalnız beyin arxitekturasına, davranış və yetkinlik səviyyəsinə aid deyil.
Tədqiqat müəllifi Alekса Mausli (Kembric Universiteti):
"Beyində əlaqələrin yaşla dəyişdiyini uzun müddət bilirdik, amma ümumi qanunauyğunluqları başa düşmək mümkün deyildi. Bu məlumat neyroinkişaf, psixi pozuntular və nevroloji xəstəliklərin öyrənilməsi üçün vacibdir."

Urbaninfo.az