Türkiyənin Çorum vilayətində yerləşən qədim Hattuşa şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar bölgənin Het imperiyasından sonrakı tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm nəticə verib. Arxeoloqlar ərazidə eramızdan əvvəl IV əsrin sonu – III əsrə aid üç yeni qəbir aşkarlayıblar.
Hattuşa vaxtilə Het imperiyasının siyasi və mədəni mərkəzi olub. Bu gün isə qədim şəhər Anadolunun ən mühüm arxeoloji məkanlarından biri kimi dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn turistlərin diqqətini çəkir.
Het imperiyasının möhtəşəm paytaxtı
Çorumun Boğazkale rayonunda yerləşən Hattuşa strateji mövqeyinə görə qədim dövrdə mühüm şəhər statusu qazanıb və sonradan Het dövlətinin paytaxtına çevrilib.
Şəhərin ərazisində monumental məbədlər, saray kompleksləri, müdafiə divarları və nəhəng şəhər qapıları yerləşir. Hattuşanın Aşağı və Yuxarı şəhər hissələri qədim sivilizasiyanın şəhərsalma və memarlıq imkanları barədə təsəvvür yaradır.
Burada yerləşən Böyük Məbəd, Şirli Qapı, Kral Qapısı, Sfinks Qapısı və Büyükkale Saray Kompleksi əsas tarixi abidələr sırasında yer alır.
Hattuşanın əhəmiyyətini artıran əsas məqamlardan biri də burada aşkarlanmış mixi yazılı gil lövhələrdir. 30 mindən çox lövhədən ibarət arxiv Het dövlətinin siyasi, iqtisadi və sosial həyatı haqqında qiymətli məlumatlar verir.
Yeni qəbirlər hansı sirri açır?
Son qazıntılar Hattuşanın tarixinin yalnız Het dövrü ilə məhdudlaşmadığını göstərən yeni faktlar ortaya qoyub.
Ərazidə Erkən Ellinizm və Qalatiya dövrlərinə aid ümumilikdə 17 qəbir müəyyən edilib. Yeni tapılan üç qəbir isə Hattuşanın Het imperiyasının süqutundan əsrlər sonra da istifadə edildiyini göstərən mühüm arxeoloji sübutlar sırasındadır.
Qəbirlərdən biri xüsusilə diqqət çəkir. Təxminən 7 metr diametrində dairəvi daş divarla əhatələnmiş məzarda bir yetkin şəxsin bütöv skeleti aşkarlanıb. Skeletin sağ çiyninin yanında isə bıçaq tapılıb.
Mütəxəssislər bıçağın mərhumun şəxsi əşyası, yoxsa dəfn mərasimi zamanı qəbirə qoyulan predmet olduğunu müəyyənləşdirməyə çalışırlar. Araşdırmanın nəticələri həmin dövrün dəfn ənənələri barədə yeni məlumatlar verə bilər.
Arxeoloqlar hesab edirlər ki, bu tapıntılar Hattuşanın Hetlərdən sonrakı tarixinin daha yaxşı öyrənilməsinə imkan yaradacaq. Qazıntı və sənədləşdirmə işləri tamamlandıqdan sonra qəbirlərin bərpası və ziyarətçilərin istifadəsinə verilməsi planlaşdırılır.
Hattuşadan Ankaraya qədər tarixi marşrut
Hattuşaya səfər edən turistlər üçün Çorum və Ankara istiqamətində daha geniş mədəni marşrut yaratmaq mümkündür.
Çorum ətrafında Hattuşa ilə yanaşı Yazılıkaya Açıq Hava Məbədi, Alacahöyük və Şapinuva kimi qədim yaşayış və dini mərkəzlər də yerləşir.
Səfəri Ankara ilə davam etdirən turistlər Anadolu Sivilizasiyaları Muzeyində Hetlərə aid zəngin artefaktlarla tanış ola bilərlər. Muzey Anadoluda müxtəlif dövrlərdə yaşamış sivilizasiyaların irsini bir araya gətirən mühüm mədəniyyət məkanlarından biridir.
Ankarada tarixi marşruta Ankara qalası, Anıtkabir, Roma hamamları və Millət Kitabxanasını da əlavə etmək mümkündür.
Çorumda nə dadmaq və almaq olar?
Tarixi məkanlarla yanaşı, Çorumun yerli mətbəxi də turistlər üçün əlavə maraq yaradır. Bölgənin məşhur yeməkləri arasında İskilip dolması və Çorum mantısı xüsusi yer tutur.
Səfərdən xatirə aparmaq istəyənlər üçün isə Çorumun simvollarından sayılan ləbləbi ənənəvi seçimlərdəndir. Şəhərdə müxtəlif dadlarda – bibərli, şəkərli və şokoladlı ləbləbi növlərinə rast gəlmək mümkündür.
Çoruma hava yolu ilə getmək istəyənlər üçün Amasya Merzifon Hava Limanı ən yaxın hava limanlarından biridir. Buradan Çoruma avtomobil və ya avtobusla təxminən bir saata çatmaq mümkündür.
Hattuşada aparılan yeni qazıntılar bir daha göstərir ki, qədim şəhərlər yalnız keçmişin yadigarı deyil. Onlar hər yeni arxeoloji tapıntı ilə tarixinin başqa bir səhifəsini açan canlı elmi tədqiqat məkanlarıdır. Bu baxımdan Hattuşa həm tarix həvəskarları, həm də fərqli mədəni səyahət axtaran turistlər üçün Türkiyənin ən maraqlı istiqamətlərindən biri olaraq qalır.