HRANA-nın son məlumatlarına görə, etirazların başlanmasından otuz gün keçdikdən sonra təsdiqlənmiş ölü sayı 6,126-ya çatıb. Bunlardan 5,777-si etirazçılar, 86-sı 18 yaşdan kiçik uşaqlar, 214-ü hökumət qüvvələrinin üzvləri və 49-u qeyri-etirazçı vətəndaşlardır. Hələ araşdırmada olan ölüm halları isə 17,091-dir. Eyni zamanda, 41,880 nəfərin həbs olunduğu, 11,009 nəfərin ciddi şəkildə yaralandığı və 245 məcburi etiraf yayım hadisəsinin baş verdiyi bildirilib. Təhlükəsizlik qurumları tərəfindən çağırılanların sayı isə 11,024-ə çatıb. Ölkə üzrə 31 vilayətdə 200 şəhərdə 651 etiraz hadisəsi qeydə alınıb.

İnternet kəsintiləri və iqtisadi təsirlər

Etirazların 30-cu günündə hökumət informasiya axınını məhdudlaşdırmaq üçün genişmiqyaslı internet kəsintilərinə davam edib. NetBlocks-un məlumatına görə, internetin kəsilməsi artıq 18-ci gününə qədəm qoyub, eyni zamanda “vpn” və digər keçid vasitələrinə məhdudiyyətlər artırılıb. Bu, vətəndaşların məlumat əldə etməsini, ailə üzvləri ilə əlaqə saxlamasını, onlayn xidmətlərdən istifadəsini və müstəqil medianın fəaliyyətini ciddi şəkildə çətinləşdirib. İranın Rabitə naziri kəsintinin iqtisadi təsirini “gündə 5 trilyon toman” (təxminən 35 milyon dollar) olaraq qiymətləndirib.
Sazandegi qəzetinin analitik hesabatına görə, ölkə üzrə internetin tamamilə kəsilməsi kommunikasiya siyasətində uğursuzluq və böhran əlamətidir. Bu vəziyyət ictimai etimadın azalmasına, qeyri-müəyyənliyin artmasına və iqtisadi ziyanın dərinləşməsinə səbəb olur.
Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası isə jurnalistlərin təqibinə qarşı reaksiya verərək, Tehran şəhərində fotojurnalist Hamed Araghi və Məşhəd şəhərində Artin Ghazanfari-nin həbs olunduğunu açıqlayıb. Bu, hökumətin xəbərlərin yayılmasının qarşısını almaq və mediada nəzarəti gücləndirmək üçün sistemli səylərini ortaya qoyur.

Kütləvi həbs və təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsi

Son günlərdə bir çox şəhərlərdə genişmiqyaslı həbs dalğası qeydə alınıb. Semnan vilayətində 300-dən çox vətəndaş həbs olunub, Yazd, Zəncan və Malard şəhərlərində isə ən azı 54 nəfər saxlanılıb. Tehran şəhərində bir şair və yazıçının, Məşhəd şəhərində isə bir Bahai vətəndaşın həbs olunması bu tədbirlərin müxtəlif sosial qruplara yönəldiyini göstərir.
Təhlükəsizlik tədbirləri yalnız həbs ilə məhdudlaşmayıb; əmək fəalları, dini azlıqlar və idmançılar da təzyiqlərlə üzləşib. Məcburi etirafların yayımı və ailələrin saxlanılanlar barədə məlumatlandırılmaması da bu strategiyanın bir hissəsidir.

Yaralıların tibbi yardımdan qorxması

Son günlər yaralıların tibbi mərkəzlərə müraciət etməkdən çəkindiyi və həbs olunduqları barədə məlumatlar artıb. İran Səhiyyə Nazirliyi yaralıların tibbi yardım almasına “narahatlıq olmamalıdır” deyərək, evdə müalicədən çəkinmələrini tövsiyə edib. Təxminən 3,000 yaralı son günlərdə tibbi mərkəzlərə müraciət edib.
BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə xüsusi məruzəçisi yaralıların xəstəxanalardan zorla aparılması və həbs yerlərinə köçürülməsini ciddi hüquq pozuntusu hesab edib. Təzyiq göstərilən tibb işçiləri arasında həkim və tibb bacıları da var; 4,000-dən çox həkim təhlükəsizlik qüvvələrinin bu fəaliyyətini qınayan bəyanat imzalayıb.
Rəsmi mövqelər və təhrif edilmiş məlumatlar
Hökumətə yaxın Kayhan qəzeti həbs olunanların azad olunması ilə bağlı təkliflərə qarşı çıxıb və sərt tədbirlərin davam etdirilməsini çağırıb. Tehran bölgəsi həbsxanaları isə yaralı etirazçıların tibbi xidmətə çıxışlarının olmadığını inkar edib.
Bəzi yerli və təhlükəsizlik rəsmiləri isə IRGC üzvlərinin yaralanmaları və etirazlarda ölümlərin göstəricilərini ön plana çıxararaq sərt tədbirlərin “əsaslandırılması” üçün məlumat verib.

Etirazların 30-cu günü həm internetin kəsilməsi, həm də kütləvi həbs dalğası ilə yadda qalıb. Yaralıların tibbi yardım alması ilə bağlı narahatlıqlar artıb, bəzi rəsmi orqanlar isə vəziyyəti inkar edib. Ümumilikdə, repression və kommunikasiya üzərində tam nəzarət siyasəti davam edib və sosial təsirlər genişlənməkdədir.