Putinin “torpaqların alınması” ifadəsinin İrandakı Rəşt-Astara layihəsinə aid olduğu bildirilib

“Faktyoxla” Sevinc Osmanqızının “YouTube” kanalında yayımlanan verilişlərindən birində “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirləri araşdırıb.

Veriliş zamanı aparıcının Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin oktyabrın 1-də “Valday” Diskussiya Klubunun XXIII illik plenar sessiyasında səsləndirdiyi fikirləri kontekstdən çıxararaq təqdim etdiyi bildirilib.

Sevinc Osmanqızı Putinin dəhlizin keçəcəyi marşrut üzrə torpaq sahələrinin alınması ilə bağlı fikirlərini Azərbaycan ərazilərinin Rusiya tərəfindən “satın alınması” kimi təqdim edib.

Lakin araşdırmaya əsasən, Putinin çıxışında qeyd etdiyi “torpaqların alınması” məsələsi “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin İrandan keçən Rəşt-Astara dəmir yolu hissəsi ilə bağlıdır.

Rusiya Prezidenti çıxışında “Şimal-Cənub” marşrutunun İran ərazisindən keçən hissəsində infrastrukturun yaradılması üçün kredit ayırmağa hazır olduqlarını bildirib. O, layihənin reallaşdırılması üçün marşrutun keçəcəyi torpaqların alınmasının zəruri olduğunu qeyd edib.

Rəşt-Astara dəmir yolu “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas hissələrindən biri hesab olunur. Uzunluğu təxminən 162 kilometr olan bu xətt İranın Rəşt şəhərini Astara ilə birləşdirməli, daha sonra Azərbaycan ərazisi vasitəsilə dəmir yolu əlaqəsinin Rusiyaya çıxışını təmin etməlidir.

Rusiya və İran arasında Rəşt-Astara dəmir yolu hissəsinin tikintisinə dair saziş 2023-cü ilin mayında imzalanıb. Sənədə əsasən, 162 kilometrlik dəmir yolu hissəsinin layihələndirilməsi, tikintisi, mal və xidmətlərin təchizatının maliyyələşdirilməsi və digər məsələlər üzrə əməkdaşlıq nəzərdə tutulur.

“Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin yaradılması ilə bağlı saziş isə Rusiya, İran və Hindistan arasında 12 sentyabr 2000-ci ildə imzalanıb. Azərbaycan 2005-ci ildə müvafiq qanun əsasında sazişə qoşulub.

Dəhliz Şimali Avropa və Rusiyanı İran, Hindistan və Cənubi Asiya ölkələri ilə birləşdirən multimodal nəqliyyat sistemi kimi nəzərdə tutulub. Marşrut üzrə yükdaşımaların məsafə və müddət baxımından digər istiqamətlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə qısalması gözlənilir.

Azərbaycan “Şimal-Cənub” dəhlizində mühüm tranzit və əlaqələndirici rol oynayır. Ölkə ərazisindən keçən dəmir yolu xəttinin uzunluğu 511 kilometrdir. Azərbaycanın Rusiya sərhədindən İran sərhədinədək uzanan dəmir yolu seqmentinin əsas hissəsi artıq istismardadır.

Azərbaycan, Rusiya və İran dəhliz üzrə yükdaşımaların həcminin artırılması istiqamətində əməkdaşlıq edir. Azərbaycan ərazisində nəqliyyat-logistika infrastrukturunun, o cümlədən Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanı, Ələt-Astara avtomobil yolu və Azərbaycan-İran sərhədində dəmir yolu infrastrukturunun inkişafı istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilib.

Putin “Valday”dakı çıxışında Azərbaycan ərazisindən keçən hissəyə toxunarkən Prezident İlham Əliyevlə təmasların davam etdiyini və burada heç bir problem olmadığını bildirib.

O, Azərbaycanın layihənin həyata keçirilməsinə razı olduğunu və onu perspektivli hesab etdiyini vurğulayıb.

Rəşt-Astara layihəsi ilə bağlı əsas məsələ isə İran ərazisində torpaq sahələrinin alınması və layihənin icrası üçün zəruri prosedurların tamamlanmasıdır.

2025-ci ilin dekabrında Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov bildirib ki, Rusiya hökumətinin krediti ilə maliyyələşdirilən Rəşt-Astara dəmir yolu hissəsinin tikintisi iki ölkə prezidentlərinin nəzarətindədir.

Həmin dövrdə Rusiya Baş nazirinin müavini, “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafı üzrə Rusiya Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Vitali Savelyev də İran tərəfi ilə layihənin maliyyələşdirilməsi və tikintisi, o cümlədən 2023-cü ildə imzalanmış hökumətlərarası sazişin icrasını müzakirə edib.

Danışıqlarda əsas məsələlərdən biri dəmir yolu marşrutu boyunca torpaq sahələrinin alınması olub.

2026-cı ilin fevralında Rusiya-İran Hökumətlərarası Komissiyasının iclasında Rusiyanın energetika naziri Sergey Tsivilyov bildirib ki, layihənin başlanmasını gecikdirən mübahisəli məsələlər, o cümlədən torpaqların qeydiyyatı və zəruri güzəştlərin əldə olunması ilə bağlı problemlər həll edilib.

İranın yol və şəhərsalma naziri Fərzanə Sadiq isə 2026-cı ilin avqustunda bildirib ki, Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsi üzrə torpaqların alınması başa çatıb. Bununla belə, layihənin icra müqaviləsinin hələ yekunlaşdırılmadığı və bu istiqamətdə müvafiq qərarın gözlənildiyi qeyd olunub.

Beləliklə, Putinin çıxışında səsləndirdiyi “torpaqların alınması” ifadəsi Azərbaycan ərazisi ilə deyil, İranın Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsi ilə bağlıdır.

Bu səbəbdən həmin ifadənin Azərbaycanın ərazilərinin Rusiya tərəfindən satın alınması kimi təqdim edilməsi faktiki vəziyyəti əks etdirmir.

“Şimal-Cənub” dəhlizinin Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsi üzrə isə Azərbaycan, Rusiya və İran arasında əməkdaşlıq mövcuddur və ölkəmiz layihədə tranzit və logistika mərkəzi kimi çıxış edir.

Faktlar göstərir ki, Putinin “Valday” Diskussiya Klubunda səsləndirdiyi “torpaqların alınması” ilə bağlı fikir İran ərazisində Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisi üçün zəruri torpaq sahələrinin əldə olunması məsələsinə aiddir və Azərbaycanın ərazi məsələləri ilə əlaqəsi yoxdur.