İran: çatışmayan 162 kilometr

“Şimal–Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin qərb marşrutunda tamamlanmamış əsas hissə İranda yerləşən Rəşt–Astara dəmir yoludur. Onun uzunluğu təxminən 162 kilometrdir. Bu hissə tikildikdən sonra İran və Azərbaycanın dəmir yolu şəbəkələrinin vahid fasiləsiz marşrutda birləşməsi gözlənilir.

Layihə üzrə saziş imzalanarkən onun dəyəri təxminən 1,6 milyard avro qiymətləndirilmişdi. Bunun 1,3 milyard avrosunun Rusiyanın dövlətlərarası krediti hesabına maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulur. Xətt istifadəyə verildikdən sonra qərb istiqamətinin illik buraxılış qabiliyyətinin ən azı 15 milyon ton yük təşkil etməsi planlaşdırılır.

2025–2026-cı illərdə layihə tədricən hazırlıq mərhələsindən praktiki icra mərhələsinə keçib. Tərəflər mühəndis-axtarış işləri aparıb və gələcək dəmir yolu xətti üçün torpaq sahələrinin rəsmiləşdirilməsi ilə məşğul olublar. 2026-cı ilin yazında regiondakı vəziyyətlə əlaqədar işlər qısa müddətə dayandırılsa da, artıq yay aylarında yenidən bərpa edilib.

Avqust ayına qədər İran tərəfi zəruri torpaqların satın alınmasının başa çatdığını açıqlayıb. Bununla belə, tikinti üzrə icra müqaviləsi hələ razılaşdırılma mərhələsindədir.

Rəşt–Astara xətti tikilməyənədək qərb marşrutunun ayrı-ayrı hissələrində dəmir yolu və avtomobil daşımalarının birləşdirilməsinə ehtiyac qalır. Buna görə də layihənin əhəmiyyəti yalnız yeni dəmir yolunun çəkilməsi ilə məhdudlaşmır. Əsas məqsəd dəhlizin bütövlükdə ən mühüm infrastruktur boşluqlarından birinin aradan qaldırılmasıdır.

Paralel olaraq, Rusiya və İran enerji sahəsində də əməkdaşlığı davam etdirir. Rusiya “Buşehr” AES-də ümumi gücü təxminən 2,1 QVt olan iki yeni enerji blokunun tikintisində iştirak edir. 2026-cı ildə regiondakı vəziyyətdən asılı olaraq işlərin tempi dəyişsə də, layihə dayandırılmayıb. May ayına qədər tikinti meydançasında İran podratçı şirkətlərinin təxminən 2,2 min əməkdaşı yenidən fəaliyyət göstərib, Rusiya müəssisələri isə avadanlıqların istehsalını davam etdirib.

Avqust ayına qədər rusiyalı mütəxəssislər də tədricən obyektə qayıtmağa başlayıblar. Bu, layihənin davam etdiyini göstərir. Bununla belə, tikinti işlərinin gələcək tempi regiondakı vəziyyətdən asılı olaraq dəyişə bilər.