Elektron attestat var, amma apostil yoxdur - Rəqəmsallaşma valideyn üçün problemə çevrilib
Elektron attestatların xaricdə tanınması və apostil proseduru ilə bağlı yaranan problemlər valideynlərin narazılığına səbəb olub.
Məşhur müğənni Murad Arifin Elm və Təhsil Nazirliyinə ünvanladığı müraciət xaricdə təhsil almağa hazırlaşan məzunların qarşılaşdığı ciddi bir problemi yenidən gündəmə gətirib. Söhbət məktəb attestatlarının elektron formada təqdim edilməsindən və bu sənədlərin xaricdə istifadə üçün apostil etdirilməsi zamanı yaranan çətinliklərdən gedir.
Yeni qaydalara əsasən, məktəb attestatı artıq əvvəlki kimi kağız formada təqdim edilmir. Məzunlara sənəd elektron şəkildə, PDF formatında verilir. Rəqəmsallaşma baxımından bu, müasir və müsbət addım sayıla bilər. Lakin istənilən yeni sistemin əsas məqsədi vətəndaşın işini asanlaşdırmaq olmalıdır. Əgər elektron attestat daxildə keçərli sənəd kimi qəbul edilir, amma xaricdə təhsil üçün lazım olan prosedurlarda problem yaradırsa, deməli, sistemin ən vacib halqalarından biri hələ tam işlək vəziyyətə gətirilməyib.
Xaricdə universitetə qəbul olan Azərbaycan vətəndaşı üçün attestat sadəcə bir PDF faylı deyil. Bu sənəd onun təhsilinin növbəti mərhələsinə keçməsi üçün əsas sənədlərdən biridir. Universitet sənədlərin müəyyən tarixədək təqdim edilməsini tələb edir. Həmin sənədlər arasında attestatın apostil olunması və ya digər formada təsdiqlənməsi tələb edilirsə, prosesdə yaranan hər bir gecikmə birbaşa məzunun gələcəyinə təsir göstərə bilər.
Ən böyük problem də məhz burada ortaya çıxır. Vətəndaşa elektron attestat təqdim olunur, lakin həmin sənədi apostil etdirmək üçün hansı mexanizmdən istifadə etməli olduğu aydın olmur. Bir qurum elektron sənədi qəbul etmir, digər qurum isə kağız sənəd tələb edir. Nəticədə rəqəmsal sistemin vətəndaşın həyatını asanlaşdırmaq əvəzinə onu yenidən müxtəlif idarələrin qapısını döyməyə məcbur etdiyi mənzərə yaranır.
Bu vəziyyət xüsusilə xaricdə təhsil alan və ya almağa hazırlaşan ailələr üçün ciddi vaxt itkisinə səbəb olur. Onsuz da qəbul prosesi, viza, yaşayış yeri, təhsil haqqı və digər məsələlərlə məşğul olan valideyn bir də attestatın hansı formada təsdiqlənəcəyini araşdırmağa məcbur qalır. Ən pis halda isə sənədlərin təqdim edilməsi üçün müəyyən edilmiş son tarix ötürülə bilər.
Burada əsas məsələ elektron attestatın tətbiq edilməsinin düzgün olub-olmaması yox, yeni sistemin bütün mərhələlərinin bir-biri ilə uyğunlaşdırılıb-uyğunlaşdırılmamasıdır. Təhsil sənədi elektron formada yaradılırsa, onun notariat, apostil və beynəlxalq tanınma prosedurları da həmin rəqəmsal sistemə uyğunlaşdırılmalıdır.
Vətəndaşa “sənədiniz elektron formadadır” deməklə iş bitmir. Dövlət həmin sənədin ölkə daxilində olduğu kimi, xaricdə də istifadə imkanını təmin etməlidir. Əgər bunun üçün əlavə təsdiq tələb olunursa, vətəndaşa konkret və aydın prosedur təqdim edilməlidir. Hansı quruma müraciət edilməli, hansı sənədlər təqdim olunmalı, proses neçə gün davam etməli və elektron attestat hansı formada apostil edilə bilər – bütün bu sualların cavabı əvvəlcədən məlum olmalıdır.
Əks halda rəqəmsallaşma sadəcə kağız sənədin PDF faylına çevrilməsindən ibarət olacaq. Halbuki həqiqi rəqəmsallaşma sənədin elektronlaşdırılması ilə yanaşı, onun bütün hüquqi və inzibati proseslərdə problemsiz dövriyyəsini də təmin etməlidir.
Murad Arifin müraciəti də məhz bu baxımdan diqqət çəkir. Çünki söhbət təkcə bir valideynin narahatlığından getmir. Xaricdə təhsil almağa hazırlaşan hər bir məzun və onun ailəsi eyni problemlə qarşılaşa bilər.
Elm və Təhsil Nazirliyinin bu məsələyə aydınlıq gətirməsi vacibdir. Elektron attestatın xaricdə təhsil üçün tam hüquqi qüvvəsinin necə təsdiqləndiyi, apostil prosedurunun hansı qaydada həyata keçirildiyi və vətəndaşın bunun üçün hara müraciət etməli olduğu açıq şəkildə izah edilməlidir.
Əgər yeni sistem tam hüquqludursa, onun bütün digər dövlət sistemləri ilə inteqrasiyası təmin edilməli və vətəndaş əlavə bürokratik maneələrlə üz-üzə qalmamalıdır. Əgər sistemdə hələ boşluqlar varsa, bu boşluqların aradan qaldırılması sürətləndirilməlidir.
Çünki rəqəmsal dövlətin mahiyyəti vətəndaşa “PDF sənəd” vermək deyil. Əsas məqsəd vətəndaşın həmin sənədlə bir idarədən digərinə getmədən, əlavə vaxt və əsəb itirmədən öz işini həll edə bilməsidir.
Uşağın xaricdə təhsil alması üçün ən vacib olan onun biliyi və qəbuludur. Sənəd sistemindəki texniki və bürokratik problemlər isə onun qarşısına yeni maneə kimi çıxmamalıdır.
Məşhur müğənni Murad Arifin Elm və Təhsil Nazirliyinə ünvanladığı müraciət xaricdə təhsil almağa hazırlaşan məzunların qarşılaşdığı ciddi bir problemi yenidən gündəmə gətirib. Söhbət məktəb attestatlarının elektron formada təqdim edilməsindən və bu sənədlərin xaricdə istifadə üçün apostil etdirilməsi zamanı yaranan çətinliklərdən gedir.
Yeni qaydalara əsasən, məktəb attestatı artıq əvvəlki kimi kağız formada təqdim edilmir. Məzunlara sənəd elektron şəkildə, PDF formatında verilir. Rəqəmsallaşma baxımından bu, müasir və müsbət addım sayıla bilər. Lakin istənilən yeni sistemin əsas məqsədi vətəndaşın işini asanlaşdırmaq olmalıdır. Əgər elektron attestat daxildə keçərli sənəd kimi qəbul edilir, amma xaricdə təhsil üçün lazım olan prosedurlarda problem yaradırsa, deməli, sistemin ən vacib halqalarından biri hələ tam işlək vəziyyətə gətirilməyib.
Xaricdə universitetə qəbul olan Azərbaycan vətəndaşı üçün attestat sadəcə bir PDF faylı deyil. Bu sənəd onun təhsilinin növbəti mərhələsinə keçməsi üçün əsas sənədlərdən biridir. Universitet sənədlərin müəyyən tarixədək təqdim edilməsini tələb edir. Həmin sənədlər arasında attestatın apostil olunması və ya digər formada təsdiqlənməsi tələb edilirsə, prosesdə yaranan hər bir gecikmə birbaşa məzunun gələcəyinə təsir göstərə bilər.
Ən böyük problem də məhz burada ortaya çıxır. Vətəndaşa elektron attestat təqdim olunur, lakin həmin sənədi apostil etdirmək üçün hansı mexanizmdən istifadə etməli olduğu aydın olmur. Bir qurum elektron sənədi qəbul etmir, digər qurum isə kağız sənəd tələb edir. Nəticədə rəqəmsal sistemin vətəndaşın həyatını asanlaşdırmaq əvəzinə onu yenidən müxtəlif idarələrin qapısını döyməyə məcbur etdiyi mənzərə yaranır.
Bu vəziyyət xüsusilə xaricdə təhsil alan və ya almağa hazırlaşan ailələr üçün ciddi vaxt itkisinə səbəb olur. Onsuz da qəbul prosesi, viza, yaşayış yeri, təhsil haqqı və digər məsələlərlə məşğul olan valideyn bir də attestatın hansı formada təsdiqlənəcəyini araşdırmağa məcbur qalır. Ən pis halda isə sənədlərin təqdim edilməsi üçün müəyyən edilmiş son tarix ötürülə bilər.
Burada əsas məsələ elektron attestatın tətbiq edilməsinin düzgün olub-olmaması yox, yeni sistemin bütün mərhələlərinin bir-biri ilə uyğunlaşdırılıb-uyğunlaşdırılmamasıdır. Təhsil sənədi elektron formada yaradılırsa, onun notariat, apostil və beynəlxalq tanınma prosedurları da həmin rəqəmsal sistemə uyğunlaşdırılmalıdır.
Vətəndaşa “sənədiniz elektron formadadır” deməklə iş bitmir. Dövlət həmin sənədin ölkə daxilində olduğu kimi, xaricdə də istifadə imkanını təmin etməlidir. Əgər bunun üçün əlavə təsdiq tələb olunursa, vətəndaşa konkret və aydın prosedur təqdim edilməlidir. Hansı quruma müraciət edilməli, hansı sənədlər təqdim olunmalı, proses neçə gün davam etməli və elektron attestat hansı formada apostil edilə bilər – bütün bu sualların cavabı əvvəlcədən məlum olmalıdır.
Əks halda rəqəmsallaşma sadəcə kağız sənədin PDF faylına çevrilməsindən ibarət olacaq. Halbuki həqiqi rəqəmsallaşma sənədin elektronlaşdırılması ilə yanaşı, onun bütün hüquqi və inzibati proseslərdə problemsiz dövriyyəsini də təmin etməlidir.
Murad Arifin müraciəti də məhz bu baxımdan diqqət çəkir. Çünki söhbət təkcə bir valideynin narahatlığından getmir. Xaricdə təhsil almağa hazırlaşan hər bir məzun və onun ailəsi eyni problemlə qarşılaşa bilər.
Elm və Təhsil Nazirliyinin bu məsələyə aydınlıq gətirməsi vacibdir. Elektron attestatın xaricdə təhsil üçün tam hüquqi qüvvəsinin necə təsdiqləndiyi, apostil prosedurunun hansı qaydada həyata keçirildiyi və vətəndaşın bunun üçün hara müraciət etməli olduğu açıq şəkildə izah edilməlidir.
Əgər yeni sistem tam hüquqludursa, onun bütün digər dövlət sistemləri ilə inteqrasiyası təmin edilməli və vətəndaş əlavə bürokratik maneələrlə üz-üzə qalmamalıdır. Əgər sistemdə hələ boşluqlar varsa, bu boşluqların aradan qaldırılması sürətləndirilməlidir.
Çünki rəqəmsal dövlətin mahiyyəti vətəndaşa “PDF sənəd” vermək deyil. Əsas məqsəd vətəndaşın həmin sənədlə bir idarədən digərinə getmədən, əlavə vaxt və əsəb itirmədən öz işini həll edə bilməsidir.
Uşağın xaricdə təhsil alması üçün ən vacib olan onun biliyi və qəbuludur. Sənəd sistemindəki texniki və bürokratik problemlər isə onun qarşısına yeni maneə kimi çıxmamalıdır.
