İsrail alimlərindən xərçəng müalicəsində ümidverici yenilik: Şiş hüceyrələrini "özünü məhv etməyə" məcbur edən metod hazırlanıb
İsrailin Tel-Əviv Universitetinin alimləri xərçəng müalicəsində yeni ümidlər yarada biləcək innovativ molekulyar yanaşma hazırlayıblar. Tədqiqatçılar bakteriyaların istehsal etdiyi toksini mRNA texnologiyası vasitəsilə birbaşa xərçəng hüceyrələrinə çatdıraraq onların öz-özünü məhv etməsini təmin edən üsul təqdim ediblər. Alimlər bu mexanizmi "Troya atı" prinsipi ilə müqayisə edirlər.
Yeni metodun əsasını bakteriyaların Pseudomonas ailəsinin istehsal etdiyi toksinin mRNA molekulunda kodlaşdırılması təşkil edir. Bu mRNA lipid nanopartikulların içinə yerləşdirilir və yalnız xərçəng hüceyrələrini tanıyan xüsusi anticisimlərlə örtülür. Nəticədə preparat sağlam toxumalara toxunmadan yalnız şiş hüceyrələrinə daxil olur.
Hüceyrəyə daxil olduqdan sonra mRNA toksinin sintezini başladır və hüceyrə daxilində zəhər istehsal olunaraq onun məhvinə səbəb olur. Beləliklə, xərçəng hüceyrəsi sanki özünü özü məhv edir.
Heyvanlar üzərində aparılan ilk sınaqlar ümidverici nəticələr göstərib. Melanoma modellərində cəmi bir inyeksiyadan sonra xərçəng hüceyrələrinin 44–60 faizi tamamilə yox olub. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu yanaşmanın ən böyük üstünlüyü sağlam hüceyrələrə zərər verməməsidir. Bu isə onu ənənəvi kimyaterapiyadan fərqləndirir. Kimyaterapiya həm xəstə, həm də sağlam hüceyrələri zədələdiyi halda, yeni metod yalnız şiş hüceyrələrini hədəfə alır.
Bununla belə, alimlər araşdırmanın hələ ilkin mərhələdə olduğunu vurğulayırlar. Hazırda sınaqlar yalnız heyvan modellərində aparılıb və insanlar üzərində klinik tədqiqatlara hələ başlanılmayıb. Bundan əlavə, bakterial toksinlərin yüksək təsir gücünə görə təhlükəsizlik və dozaj məsələləri xüsusi nəzarət tələb edir. Uzunmüddətli perspektivdə xərçəng hüceyrələrinin bu müalicəyə qarşı müqavimət formalaşdırıb-formalaşdırmayacağı da hələ məlum deyil.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu kəşf mRNA əsaslı terapiyaların inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər. COVID-19 peyvəndlərində uğurla tətbiq olunan mRNA texnologiyasının indi xərçəng müalicəsində istifadə olunması gələcəkdə onkoloji xəstəliklərlə mübarizədə mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər.
Əgər gələcək klinik sınaqlar da uğurlu nəticələr versə, Tel-Əviv Universitetinin hazırladığı bu metod xərçəngin daha dəqiq, təhlükəsiz və effektiv müalicəsi istiqamətində inqilabi yenilik kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, müalicənin insanlarda effektivliyi və təhlükəsizliyi yalnız klinik sınaqlar başa çatdıqdan sonra dəqiq məlum olacaq.
Yeni metodun əsasını bakteriyaların Pseudomonas ailəsinin istehsal etdiyi toksinin mRNA molekulunda kodlaşdırılması təşkil edir. Bu mRNA lipid nanopartikulların içinə yerləşdirilir və yalnız xərçəng hüceyrələrini tanıyan xüsusi anticisimlərlə örtülür. Nəticədə preparat sağlam toxumalara toxunmadan yalnız şiş hüceyrələrinə daxil olur.
Hüceyrəyə daxil olduqdan sonra mRNA toksinin sintezini başladır və hüceyrə daxilində zəhər istehsal olunaraq onun məhvinə səbəb olur. Beləliklə, xərçəng hüceyrəsi sanki özünü özü məhv edir.
Heyvanlar üzərində aparılan ilk sınaqlar ümidverici nəticələr göstərib. Melanoma modellərində cəmi bir inyeksiyadan sonra xərçəng hüceyrələrinin 44–60 faizi tamamilə yox olub. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu yanaşmanın ən böyük üstünlüyü sağlam hüceyrələrə zərər verməməsidir. Bu isə onu ənənəvi kimyaterapiyadan fərqləndirir. Kimyaterapiya həm xəstə, həm də sağlam hüceyrələri zədələdiyi halda, yeni metod yalnız şiş hüceyrələrini hədəfə alır.
Bununla belə, alimlər araşdırmanın hələ ilkin mərhələdə olduğunu vurğulayırlar. Hazırda sınaqlar yalnız heyvan modellərində aparılıb və insanlar üzərində klinik tədqiqatlara hələ başlanılmayıb. Bundan əlavə, bakterial toksinlərin yüksək təsir gücünə görə təhlükəsizlik və dozaj məsələləri xüsusi nəzarət tələb edir. Uzunmüddətli perspektivdə xərçəng hüceyrələrinin bu müalicəyə qarşı müqavimət formalaşdırıb-formalaşdırmayacağı da hələ məlum deyil.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu kəşf mRNA əsaslı terapiyaların inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər. COVID-19 peyvəndlərində uğurla tətbiq olunan mRNA texnologiyasının indi xərçəng müalicəsində istifadə olunması gələcəkdə onkoloji xəstəliklərlə mübarizədə mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər.
Əgər gələcək klinik sınaqlar da uğurlu nəticələr versə, Tel-Əviv Universitetinin hazırladığı bu metod xərçəngin daha dəqiq, təhlükəsiz və effektiv müalicəsi istiqamətində inqilabi yenilik kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, müalicənin insanlarda effektivliyi və təhlükəsizliyi yalnız klinik sınaqlar başa çatdıqdan sonra dəqiq məlum olacaq.
