Konstanz Universiteti alimləri səthlərin bir-birinə toxunmadığı halda yaranan əvvəl məlum olmayan sürtünmə növünü aşkarlayıblar. Bu sürtünmə mexaniki təmas vasitəsilə deyil, maqnit elementlərinin kollektiv davranışı nəticəsində meydana gəlir. Tədqiqat Nature Materials jurnalında dərc olunub.
300 ildən artıqdır ki, sürtünmə Amonton qanunu ilə təsvir olunur: sürtünmə səthlərin sıxılması gücü artdıqca artır. Lakin yeni eksperiment göstərib ki, maqnit sistemlərində bu qayda pozula bilər.
Tədqiqatçılar iki qatlı maqnit elementlərindən ibarət qurğu hazırlayıblar: üst qat sərbəst fırlanan maqnitlərdən ibarət torlu quruluş, alt qat isə digər maqnit qatıdır. Fiziki təmas olmamasına baxmayaraq, qatlar arasında sürtünmə qüvvəsi yaranıb.
Nəticələr gözlənilməz olub: sürtünmə qatlar arasındakı məsafə çox az və çox böyük olduqda minimal, amma orta məsafədə kəskin artır. Bunun səbəbi maqnit vəziyyətlərinin qarşıdurmasıdır.
Üst qat maqnit momentlərini antiparalel istiqamətə yönəltməyə çalışarkən, alt qat paralel istiqaməti üstün tuturdu. Bu isə “frustrasiya” — sistemin sabit konfiqurasiyanı seçə bilmədiyi vəziyyət — yaradırdı.
Hərəkət zamanı maqnitlər daim uyğun gəlməyən vəziyyətlər arasında dəyişirdi. Bu proses enerji itkiləri ilə müşayiət olunur və sürtünmənin yüksək pikinin yaranmasına səbəb olur. Alimlər hesab edirlər ki, bu effekt digər ölçülərdə — məsələn, nazik maqnit materiallarda — də ortaya çıxa bilər. Bu isə fiziki aşınma olmadan idarə olunan sürtünmənin yaradılmasına imkan verir ki, bu mikro- və nanoelektromexaniki sistemlər üçün vacibdir.
Gələcəkdə belə mexanizmlər maqnit rulmanlarda, vibrasiya sönüm sistemlərində və fiziki təmas olmadan hərəkətin dəqiq idarə olunduğu cihazlarda istifadə oluna bilər.