Son dövrlərin qeyri-adi Günəş aktivliyi Yerin orbitində S4 səviyyəli radiasiya fırtınasının yaranmasına səbəb olub — bu barədə Rusiya Elmlər Akademiyasının Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunun (IKI RAN) Günəş Astronomiyası Laboratoriyası məlumat verib. Fırtına X1.95 sinifli güclü Günəş partlayışı nəticəsində meydana gəlib və bir neçə gün davam edəcək güclü maqnit qasırğasına yol açıb. Alimlər qeyd edirlər ki, Günəş küləyinin səviyyəsi rekord həddinə yaxınlaşıb.
Laboratoriyadan bildirilib ki, belə radiasiya aktivliyi kosmonavtlar üçün açıq kosmosa çıxış zamanı, həmçinin yüksək enliklərdə uçan sərnişinlər və ekipaj üçün risk yarada bilər. Eyni zamanda, peyklərin, günəş panellərinin və yüksək tezlikli radiosiqnalın işində problemlər baş verə bilər. Lakin hazırkı vəziyyətdə insanlar üçün birbaşa təhlükə mövcud deyil. Alimlərin sözlərinə görə, Günəşdən gələn enerjili hissəciklər Yerin maqnit sahəsi və atmosferi tərəfindən bloklanır və səthə çatmır, əks halda bioloji sistem üçün ciddi risk yaranardı.
Radiasiya fırtınası
19 yanvarda IKI RAN radiasiya fırtınasının S4 səviyyəsində başladığını elan edib — bu cür hadisə son 25 ildə ilk dəfədir. Alimlərin məlumatına görə, günəş protonlarının axını 10 min vahidi keçib. Radiasiya fırtınaları beşballı sistemlə qiymətləndirilir: S1 (“zəif”) səviyyəsindən S5 (“ekstremal”) səviyyəsinə qədər.
Fırtınanın əsas səbəbi X sinifli partlayış olub, bu partlayışla bağlı böyük plazma çıxışı Yerə yönəlib. X sinfi partlayışlar ən güclü hadisələr sayılır, sonrakı rəqəm isə hadisənin gücünü göstərir.
Maqnit qasırğaları
NOAA məlumatına görə, X sinifli partlayış səbəbindən 20 yanvarda “kritik hava günü” elan olunub və rejim Moskva vaxtı ilə saat 15:00-dək davam edəcək. IKI RAN isə Yer üzərində G4.33 səviyyəli planetar maqnit qasırğasının başladığını bildirib.
Alimlər bildiriblər ki, maqnit sahəsinin sürətli dəyişməsi nəticəsində növbəti saatlarda ikinci güclü pik baş verə və G4 səviyyəsini saxlamaqla G5-ə yaxınlaşa bilər. Hazırda Günəş küləyinin sürəti təxminən 900 km/saniyə təşkil edir — bu, normal dəyərlərin 2,5–3 dəfə çoxudur. Yerin maqnit sahəsi isə hələ də normadan təxminən 10 dəfə güclüdür, lakin həm sürət, həm də maqnit sahəsinin dəyəri artıq bir qədər azalıb.
Alimlər vurğulayırlar ki, maqnit sahəsinin “səmərəli” orientasiyasının dəyişməsi fırtınanın daha da güclənməsinə şərait yarada bilər.