“Ulduz yuyaması”: alimlər kosmosu xilas yolu kimi təqdim edən şirkətləri tənqid edir
Dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan tədqiqatçılar texnologiya şirkətlərinin kosmos layihələrini Yer kürəsinin ekoloji problemlərinin həlli kimi təqdim etməsini yeni terminlə – “ulduz yuyaması” (starwashing) ilə xarakterizə edirlər.
The Conversation nəşrində kosmik siyasət üzrə mütəxəssis Melissa İnglinqin təqdim etdiyi araşdırmada yeni kosmik yarışın mümkün ekoloji nəticələrinə diqqət çəkilir.
İddialara görə, İlon Mask və Ceff Bezos kimi milyarderlər kosmosu bəşəriyyətin gələcəyi üçün bir növ “xilas yolu” kimi təqdim edirlər. Məsələn, enerji tutumlu məlumat mərkəzlərinin orbitə çıxarılması və Günəş elektrik stansiyalarını gecə-gündüz işıqlandırmaq üçün kosmosa minlərlə güzgünün göndərilməsi kimi ideyalar irəli sürülür.
Lakin alimlərin bir qismi bu texnologiyaların Yerə mümkün təsirlərindən narahatdır. Onların fikrincə, raket mühərriklərinin atmosferə buraxdığı hissəciklər və su buxarı iqlimə təsir göstərə bilər. Köhnə peyklərin atmosferdə yanması nəticəsində yaranan maddələrin də atmosfer proseslərinə təsir ehtimalı araşdırılır.
Bundan başqa, orbitdə peyklərin və kosmik tullantıların sayının sürətlə artması astronomik müşahidələr üçün ciddi problem yaradır. Alimlər hesab edirlər ki, kosmik fəaliyyətin genişlənməsi zamanı ekoloji və elmi risklər də nəzərə alınmalıdır.
Tədqiqatçılardan Gregers Andersenin sözlərinə görə, əsas problem kosmosun insanları Yer üzündəki real problemlərin həllindən yayındıra bilməsidir.
“Ulduz yuyaması” termini “greenwashing” – şirkətlərin ətraf mühitə verdikləri zərəri kölgədə qoyaraq özlərini ekoloji məsuliyyətli göstərməsi praktikasına bənzədilir.
Alimlər kosmosun texnoloji inkişaf üçün imkanlarını inkar etməsələr də, bəşəriyyətin diqqətinin və resurslarının Yer kürəsinin qorunmasından yayındırılmamasına çağırırlar.
