Alimdən süni intellektlə bağlı yeni nəzəriyyə: İnsan və maşın bir sistemdə birləşə bilər
Süni intellektin gələcək inkişafı ilə bağlı yeni elmi yanaşma ortaya qoyulub. ABŞ-ın Mind First Foundation təşkilatının bioloqu Preston Estep süni intellektin təkamülünü “instrumental varislik” adlandırdığı yeni konsepsiya ilə izah edir. Alimin fikrincə, süni intellektin imkanlarının sürətlə genişlənməsi yalnız texnologiyanın öz təşəbbüsü ilə deyil, insanların idarəetmə və qərarvermə funksiyalarını mərhələli şəkildə alqoritmlərə ötürməsi ilə baş verir.
Tədqiqat “Frontiers in Psychology” jurnalında dərc olunub. Estep uzun müddət süni intellektin inkişafı ilə bağlı müzakirələrdə əsas yer tutan “instrumental konvergensiya” nəzəriyyəsinə fərqli yanaşma təklif edir. Bu nəzəriyyəyə görə, kifayət qədər inkişaf etmiş süni intellekt sistemləri öz məqsədlərinə çatmaq üçün resursları qorumaq və öz mövcudluğunu davam etdirmək kimi davranışlar nümayiş etdirə bilər.
Estep isə hesab edir ki, müasir böyük dil modellərində bioloji canlılara xas sabit və son məqsəd mövcud deyil. Onun fikrincə, süni intellektin imkanlarının genişləndirilməsində əsas hərəkətverici qüvvə hazırda insanlardır. Tərtibatçılar daha güclü hesablama sistemləri qurur, modelləri böyük həcmli məlumatlarla öyrədir və onların öz fəaliyyətlərini təkmilləşdirmək imkanlarını artırırlar.
Alim bu prosesi insanın süni intellekt üzərində nəzarətinin tədricən dəyişməsi kimi qiymətləndirir. Nümunə olaraq Anthropic şirkətində proqram kodlarının əhəmiyyətli hissəsinin artıq Claude modeli tərəfindən yaradılmasını göstərir. Bu tendensiya mühəndislərin birbaşa kod yazan şəxslərdən daha çox, süni intellektin hazırladığı nəticələri yoxlayan və qiymətləndirən mütəxəssislərə çevrilməsini sürətləndirir.
Estepin fikrincə, süni intellekt modellərinin öyrənmə prosesi müəyyən mənada bioloji təkamül mexanizmləri ilə müqayisə oluna bilər. İnsanların topladığı bilik və təcrübə böyük məlumat massivləri vasitəsilə yeni nəsil modellərə ötürülür. Alim bunu “Bolduin effekti” ilə müəyyən paralellər əsasında izah edir: mədəni və intellektual təcrübənin texnoloji sistemlərdə getdikcə daha sistemli şəkildə toplanması yeni nəsil süni intellekt modellərinin imkanlarını genişləndirir.
Tədqiqatçı insanlarla inkişaf edən süni intellekt arasındakı münasibəti valideyn və övlad münasibətinə də bənzədir. Onun qənaətinə görə, idarəetmə funksiyalarının tədricən texnologiyaya ötürülməsi o qədər mərhələli baş verir ki, süni intellektin nə vaxt kritik səviyyədə müstəqillik əldə etdiyini müəyyənləşdirmək çətinləşə bilər.
Estep ənənəvi yanaşmadan fərqli olaraq, yalnız süni intellektin məhdudlaşdırılmasına fokuslanmağın kifayət etməyəcəyini düşünür. O, uzunmüddətli perspektivdə insan və süni intellektin daha sıx inteqrasiyasına hazırlaşmağın vacibliyini vurğulayır.
Alimin fikrincə, insanın süni intellektlə inteqrasiyası gələcəkdə insanların texnoloji imkanlar baxımından geridə qalmasının və ya məhv olmaq riskinin qarşısını almaq üçün mümkün istiqamətlərdən biri ola bilər. Daha uzaq perspektivdə isə insan və maşın imkanlarının birləşməsi vahid qlobal neyroarxitekturanın formalaşmasına gətirib çıxara bilər.
Bununla belə, bu yanaşma hazırda elmi proqnoz və konsepsiya xarakteri daşıyır. Süni intellektin gələcəkdə hansı səviyyədə müstəqillik əldə edəcəyi və insanlarla münasibətlərinin necə formalaşacağı ilə bağlı konkret nəticələr üçün əlavə elmi araşdırmalara ehtiyac var.
