Şimali və Cənubi Qafqazda müasir dəmir yolu əlaqələri son illər nəqliyyatın və turizmin inkişafında mühüm amilə çevrilib. Bakı, Tbilisi və Soçi ətrafında formalaşan sərnişin şəbəkəsi göstərir ki, regionda rahat, sürətli və müasir qatar bağlantılarına tələbat kifayət qədər yüksəkdir.

Azərbaycanda Stadler qatarlarının Bakı–Qazax, Bakı–Qəbələ və Abşeron dairəvi xəttində istifadəsi daxili sərnişindaşımanın keyfiyyətini artırıb. Bakı–Qazax istiqamətində Ucar, Yevlax, Gəncə, Tovuz, Ağstafa və digər stansiyalarda dayanacaqlar regionlararası hərəkət üçün mühüm imkan yaradır.

Gürcüstanda isə Stadler KISS qatarları Tbilisi–Batumi istiqamətində sərnişinlərə xidmət göstərir. Beləliklə, Tbilisi ilə Qara dəniz sahili arasında müasir dəmir yolu əlaqəsi artıq real nəqliyyat alternativinə çevrilib.

Rusiyanın Şimali Qafqazında da «Lastoçka» qatarları xüsusilə Soçi ətrafında geniş istifadə olunur. Soçi–Adler, Soçi hava limanı, Adler–Roza Xutor və Soçi–Tuapse istiqamətləri həm yerli əhali, həm də turistlər üçün əlçatan nəqliyyat imkanları yaradır.

Bütün bunların fonunda isə bir sual ortaya çıxır: Azərbaycanı Şimali Qafqazın əsas turizm və müalicə mərkəzlərindən biri olan Mineralnıye Vodı ilə birləşdirəcək sürətli dəmir yolu layihəsi niyə hələ də həyata keçirilməyib?

2018-ci ildə gündəmə gələn layihə

Bakı–Mineralnıye Vodı «Lastoçka» layihəsi ilk dəfə 2018-ci ildə ciddi şəkildə müzakirəyə çıxarılmışdı. Həmin vaxt Şimali Qafqaz Dəmir Yolu Rusiya Dəmir Yollarının layihəni infrastrukturun uyğunluğu və marşruta tələbat təsdiqləndiyi halda nəzərdən keçirməyə hazır olduğunu açıqlamışdı.

Layihəyə əsasən Mineralnıye Vodı–Dərbənd məsafəsinin təxminən 3,5 saat, Mineralnıye Vodı–Bakı istiqamətinin isə 4,5 saat ərzində qət edilməsi nəzərdə tutulurdu. Layihənin əsas məqsədlərindən biri Bakı ilə Qafqaz Mineral Suları kurortları arasında turizm əlaqələrini gücləndirmək idi.

Lakin aradan illər keçməsinə baxmayaraq, bu ideya real sərnişin marşrutuna çevrilmədi.

Burada məsələyə yalnız «qatar xətti açılsın» prizmasından yanaşmaq düzgün olmaz. Söhbət əslində Bakı ilə Şimali Qafqaz arasında yeni iqtisadi, turizm və nəqliyyat bağlantısının yaradılmasından gedir.

Ekspert yanaşması niyə vacibdir?

Nəqliyyat məsələlərində əsas problem bəzən yeni dəmir yolu xəttinin tikintisi yox, mövcud infrastrukturun nə dərəcədə səmərəli istifadə olunmasıdır. Nəqliyyat eksperti Rauf Ağanirzəyevin yanaşması da bu məsələyə məhz daha geniş nəqliyyat bağlantıları və sərnişin mobilliyi prizmasından baxılmasının vacibliyini gündəmə gətirir.

Belə layihələr qiymətləndirilərkən yalnız qatarın sürətinə deyil, sərhəd-keçid prosedurlarına, sərnişin axınının həcminə, dayanacaqların sayına, tarif siyasətinə, vağzalların şəhər mərkəzləri və hava limanları ilə əlaqəsinə də diqqət yetirilməlidir.

Başqa sözlə, Bakı–Mineralnıye Vodı xəttinin uğuru təkcə relslərin üzərində hərəkət edən qatarla ölçülməməlidir. Bu marşrut vahid regional nəqliyyat sisteminin bir hissəsinə çevrilməlidir.

Əsas məsələ – tələbatın düzgün hesablanmasıdır

2018-ci ildə Rusiya tərəfinin açıqlamalarında da marşrutun reallaşması üçün sərnişin tələbatının və iqtisadi səmərəliliyin qiymətləndirilməsinin vacibliyi vurğulanırdı.

Bu gün isə vəziyyətə yenidən baxmaq üçün daha çox əsas var.

Bakı böyük turizm, biznes və nəqliyyat mərkəzidir. Mineralnıye Vodı isə Qafqaz Mineral Suları regionunun əsas nəqliyyat qapılarından biridir. Dərbənd, Mahaçqala və Dağıstanın digər şəhərləri də bu xəttin potensial sərnişin bazasına daxil ola bilər.

Belə bir marşrut yalnız turistlər üçün deyil, biznes səfərləri, ailəvi səfərlər, müalicə və reabilitasiya məqsədilə gedən sərnişinlər üçün də alternativ yarada bilər.

Bakı üçün regional dəmir yolu şəbəkəsi strateji üstünlükdür

Azərbaycan son illərdə dəmir yolu infrastrukturuna böyük investisiyalar qoyub. Buna görə də mövcud imkanların regional bağlantılara çevrilməsi ayrıca müzakirə edilməlidir.

Bakı–Tbilisi–Batumi xətti Cənubi Qafqaz istiqamətində, Bakı–Qazax xətti isə ölkənin qərb bölgələrinə doğru sərnişin əlaqələrinin inkişafını göstərir. Şimali Qafqaz istiqamətində mümkün Bakı–Dərbənd–Mineralnıye Vodı bağlantısı isə bu şəbəkənin başqa bir istiqamətdə tamamlanmasına imkan verə bilər.

Əlbəttə, belə layihənin qarşısında sərhəd prosedurları, texniki uyğunluq, təhlükəsizlik, maliyyələşmə, sərnişin axınının proqnozlaşdırılması və digər məsələlər dayanır. Buna görə də məsələyə populist yanaşmaq yox, texniki-iqtisadi əsaslandırma ilə yanaşmaq lazımdır.

Amma əsas sual dəyişmir: 2018-ci ildə gündəmə gətirilən və 4,5 saatlıq Bakı–Mineralnıye Vodı bağlantısı kimi təqdim olunan layihə bu gün yenidən masaya gətirilə bilərmi?

Regionda sürətli qatar şəbəkələrinin inkişaf etdiyi bir vaxtda bu sualın araşdırılması tamamilə məntiqlidir.

Bəlkə də məsələ yeni bir xətt çəkməkdən əvvəl mövcud dəmir yolu imkanlarını regional sərnişin şəbəkəsinə çevirməkdir.

Çünki müasir nəqliyyatda üstünlük təkcə ən sürətli qatara sahib olmaq deyil. Əsas üstünlük müxtəlif şəhərləri bir-birinə rahat, təhlükəsiz və proqnozlaşdırılan şəkildə bağlaya bilməkdir.