ADY-də problem təkcə bilet deyil, sərnişinə xidmət niyə bu qədər çətinləşdirilib?
Azərbaycan kimi ərazi baxımından böyük olmayan ölkədə dəmir yolu vətəndaş üçün ən rahat, təhlükəsiz və əlçatan nəqliyyat vasitələrindən biri olmalıdır. Bunun üçün isə sərnişindən əlavə prosedurlar tələb etmək yox, mümkün qədər çox prosesi avtomatlaşdırmaq lazımdır.
Nəqliyyat eksperti Rauf Ağamirzəyev maraqlı məqama diqqət çəkib. Əslində Azərbaycan dəmir yollarında daha böyük problemin göstəricisidir: ölkənin bir başından digər başına məsafənin təxminən 500 kilometr olduğu bir şəraitdə dəmir yolu ilə səyahət və xüsusilə bilet almaq niyə bu qədər mürəkkəb olmalıdır?
Pandemiyadan əvvəl sərnişin dəmir yolu şəbəkəsi indikindən xeyli geniş idi. Bakı–Tbilisi, Bakı–Ağstafa–Qazax, Bakı–Böyük Kəsik, Bakı–Balakən, Bakı–Astara–Horadiz, Bakı–Gəncə, Bakı–Yalama, Bakı–Şirvan kimi müxtəlif istiqamətlər üzrə qatarlar fəaliyyət göstərirdi. Bu gün isə sərnişindaşıma daha məhdud istiqamətlərdə həyata keçirilir. ADY özü də bildirir ki, bir sıra daxili istiqamətlərdə xidmətlərin bərpası dəmir yolu sisteminin modernləşdirilməsi və elektrik sisteminin dəyişdirilməsi ilə bağlı işlərdən asılıdır.
Belə vəziyyətdə sərnişin xidmətinin maksimum sadələşdirilməsi daha da vacibdir. Çünki söhbət artıq onlarla istiqaməti idarə edən nəhəng sərnişin şəbəkəsindən getmir. Əksinə, daha məhdud şəbəkədə daha yüksək xidmət standartı yaratmaq üçün imkan var.
Son aylarda ADY ilə bağlı gündəmə gələn şikayətlər göstərir ki, problem yalnız marşrutların sayında deyil.
Bilet sistemi sərnişini səhvdən qorumalıdır
2 gün öncə sərnişin Anar Vəliyevin qarşılaşdığı hadisə buna nümunədir. Bakı–Qazax qatarında yoxlama zamanı biletində ata adının olmadığı bildirilib və səfərin davam etdirilməsi üçün 5 manat ödəniş tələb olunub. Sərnişin ödəniş edib, lakin əvvəlcə qəbz ala bilmədiyini bildirib. Məsələ ictimailəşdikdən sonra ödəniş qəbzinin təqdim edildiyi barədə məlumat yayılıb.
ADY isə bildirir ki, ata adı şəxsiyyəti təsdiq edən sənəddə olduğu kimi tam qeyd edilməlidir və məlumat olmadıqda bilet etibarsız sayıla bilər. Qurumun açıqlamasına görə, sərnişinin səfərdən qalmaması üçün məlumatın düzəldilməsi 5 manat ödənişlə mümkündür.
Burada əsas sual başqa yerdədir: sərnişin bu səhvi niyə əvvəlcədən edə bilir?
Əgər ata adı həqiqətən məcburi məlumatdırsa, sistem bunu avtomatik müəyyən etməlidir. Sərnişin bilet alma prosesinin sonunda pul ödəyib qatarına mindikdən sonra yox, məhz məlumatları daxil etdiyi anda xəbərdar edilməlidir.
Daha maraqlısı odur ki, Azərbaycanda bunun texniki nümunəsi artıq mövcuddur. “Biletim.az” platformasında şəxsiyyət vəsiqəsinin nömrəsi və FİN kodu daxil ediləndə sərnişinin adı və soyadı avtomatik formalaşdırılır. AYNA da 2026-cı ilin mayında “myGov ID ilə giriş” funksiyasının tətbiq edildiyini açıqlayıb.
Onda sual yaranır: niyə eyni rəqəmsal yanaşma dəmir yolu biletlərində tam tətbiq edilmir?
Rəqəmsallaşmanın mahiyyəti vətəndaşa daha çox xana doldurtmaq deyil. Əksinə, insan faktorunu minimuma endirməkdir.
Problem təkcə ata adı deyil. ADY ilə bağlı son dövrdə ortaya çıxan narazılıqlar bunun sistemli məsələ olduğunu düşünməyə əsas verir.
İyun ayında elektron bilet sistemi ilə bağlı sərnişin şikayətində ödənişin kartdan çıxmasına baxmayaraq biletin rəsmiləşdirilmədiyi bildirilmişdi.
Digər tərəfdən, son günlər Bakı–Gəncə və Bakı–Tbilisi qatarlarının gecikməsi ilə bağlı sərnişin narazılıqları da mediada yer alıb. Avqustun 21-də Gəncə istiqamətində təxminən iki saatlıq gecikmədən şikayət edilib, avqustun 22-də isə Bakı–Tbilisi qatarının Tbilisiyə təxminən 49 dəqiqə gec çatdığı barədə məlumat yayılıb.
Bütün bunların üzərinə biletin qaytarılması ilə bağlı prosedurlar, əlavə xidmət haqları və məlumat uyğunsuzluqları məsələsi də gəlir.
ADY-nin rəsmi qaydalarına görə, ölkədaxili biletin qaytarılması zamanı 5 manat xidmət haqqı tutulur. Bilet məlumatlarında səhvlərin düzəldilməsi üçün də 5 manat xidmət haqqı nəzərdə tutulub.
Burada prinsipial məsələ məbləğin 5 manat olması deyil. Məsələ ondadır ki, sistemin özünün qarşısını ala biləcəyi səhvin maliyyə yükü niyə sərnişinin üzərinə düşməlidir?
Əgər sistem FİN kodundan məlumatı avtomatik götürə bilirsə, vətəndaşın adını, soyadını və ata adını əl ilə yazmasına nə ehtiyac var?
Əgər hansısa məlumat məcburidirsə, sistem niyə bileti rəsmiləşdirir?
Əgər bilet rəsmiləşdirildikdən sonra məlumatın səhv olduğu müəyyən edilirsə, niyə bunun məsuliyyəti avtomatik olaraq sərnişinin üzərinə qoyulur?
Sərnişin müştəridir, problem mənbəyi deyil
Müasir nəqliyyat xidmətinin əsas prinsipi sadədir: sistem vətəndaşı səhvdən qorumalıdır.
Sərnişin bileti alır, pulunu ödəyir və qanuni şəkildə qatara minir. Onun vəzifəsi sistemin texniki çatışmazlıqlarını müəyyən etmək deyil.
Əksinə, daşıyıcının vəzifəsi elə sistem qurmaqdır ki, vətəndaş yanlış məlumat daxil edə bilməsin və ya yanlışlıq baş verərsə, ödənişdən əvvəl bu barədə aydın şəkildə xəbərdar olsun.
ADY-nin elektron bilet qaydalarında sərnişinin məlumatlarında iki simvoladək müəyyən səhvə yol verilə bildiyi də göstərilir, lakin məlumatların uyğunsuzluğu müəyyən hallarda bileti etibarsız edə bilər.
Bu qaydalar sərnişin üçün nə qədər aydın və sadədir? Əsas sual budur.
Çünki vətəndaş dəmir yolundan istifadə etmək üçün hüquqşünas, İT mütəxəssisi və ya qaydalar üzrə ekspert olmaq məcburiyyətində deyil.
ADY-nin rəqəmsallaşması nəticə verməlidir!
ADY-nin tətbiqi vasitəsilə bilet almaq, qaytarmaq, balans artırmaq və qatar cədvəllərinə baxmaq imkanları mövcuddur.
Deməli, rəqəmsal infrastrukturun yaradılması istiqamətində iş aparılır. Problem daha çox bu imkanların sərnişinin real ehtiyaclarına nə dərəcədə uyğunlaşdırılması ilə bağlıdır.
Rəqəmsal sistemin mövcudluğu hələ rəqəmsal xidmət demək deyil.
Həqiqi rəqəmsal xidmət o zaman yaranır ki, vətəndaş:
- məlumatlarını təkrar-təkrar daxil etməsin;
- FİN kodu ilə avtomatik identifikasiya olunsun;
- sistem onu mümkün səhvlər barədə əvvəlcədən xəbərdar etsin;
- bilet aldığı halda sonradan gözlənilməz ödənişlə üzləşməsin;
- qatar gecikəndə vaxtında məlumatlandırılsın;
- bilet qaytarılması və dəyişdirilməsi üçün əlavə əziyyət çəkməsin;
- aldığı xidmətin bütün mərhələlərində şəffaf və aydın məlumat əldə etsin.
Bu, lüks deyil. Bu, normal sərnişin xidmətidir.
Daha az marşrut, daha çox keyfiyyət olmalıdır.
Azərbaycanın dəmir yolu sistemi böyük modernləşmə prosesindən keçir. Bu proses yalnız relslərin, elektrik sistemlərinin və qatarların yenilənməsi ilə ölçülməməlidir.
Sərnişinin qarşılaşdığı rəqəmsal interfeys də həmin modernləşmənin bir hissəsidir.
Əgər yeni dəmir yolu infrastrukturu qurulur, amma vətəndaş bilet alarkən ata adını necə yazacağını düşünürsə, qatar gecikəndə vaxtında məlumat ala bilmirsə və sistemin yaratdığı uyğunsuzluğu düzəltmək üçün əlavə pul ödəyirsə, deməli, modernləşmənin insan yönümlü tərəfi hələ tam başa çatmayıb.
ADY-nin qarşısında duran əsas məqsəd yalnız qatarların hərəkətini təmin etmək olmamalıdır. Məqsəd insanların dəmir yolundan istifadə etmək istəməsini təmin etməkdir.
Çünki sərnişin üçün dəmir yolu yalnız rels, vaqon və lokomotiv deyil. Bu, bilet almaqdan başlayıb təyinat məntəqəsinə çatana qədər bütöv bir xidmətdir.
Və həmin xidmətin hər mərhələsində vətəndaş özünü müştəri kimi hiss etməlidir, sistemin səhvini düzəltməyə məcbur edilən şəxs kimi yox.
