Miqrantlara yeni qadağa: Peterburqda bərbərin qayçısı niyə siyasətin hədəfinə çevrildi?
(Publisistik-analitik məqalə)
Sankt-Peterburqda patentlə çalışan əcnəbilər üçün qadağan olunan peşələrin dairəsi genişləndirilə bilər. Bərbərxanalar, gözəllik salonları, ərzaq mağazaları, fitness klubları və bəzi tibbi xidmətlər yeni məhdudiyyətlərin hədəfindədir.
Qərar qəbul olunarsa, dəyişiklik təkcə miqrantların deyil, işəgötürənlərin və adi şəhər sakinlərinin də gündəlik həyatına toxuna bilər.
Sankt-Peterburqda miqrasiya siyasətində daha bir sərtləşmə gündəmə gəlib. Şəhər hakimiyyəti patent əsasında çalışan xarici vətəndaşların işləyə bilməyəcəyi sahələrin siyahısını genişləndirməyi təklif edir.
Hazırda bu təşəbbüs hələ qüvvəyə minmiş qanun deyil. Söhbət qubernatorun qərar layihəsindən gedir və sənəd antikorrupsiya ekspertizasından keçir.
Ekspertizanın 5 oktyabr 2026-cı ilədək davam etməsi nəzərdə tutulur. Layihə qəbul edilərsə, qərarın 10 gün sonra qüvvəyə minməsi və müvafiq sahələrdə çalışan əcnəbi işçilərin sayının 1 dekabradək yeni qaydalara uyğunlaşdırılması planlaşdırılır.
Deməli, “5 oktyabrdan miqrantlar işləyə bilməyəcək” ifadəsi hüquqi baxımdan dəqiq deyil. 5 oktyabr layihənin ekspertiza mərhələsinin son tarixidir. Əsas son tarix isə qərarın qəbul ediləcəyi təqdirdə 1 dekabr olacaq.
Qadağa kimlərə aiddir?
Burada mühüm bir hüquqi detal var.
Yeni məhdudiyyət bütün xarici vətəndaşlara şamil edilmir. Söhbət məhz Rusiya ərazisində əmək patenti əsasında çalışan əcnəbilərdən gedir.
Ermənistan, Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan vətəndaşları bu konkret mexanizmə düşmürlər, çünki Avrasiya İqtisadi İttifaqının üzvləri kimi Rusiyada işləmək üçün patentə ehtiyacları yoxdur. Rusiya yaşayış icazəsi olanlar, qaçqın statusuna malik şəxslər və bəzi digər kateqoriyalar da patent rejiminin xaricindədir.
Azərbaycan vətəndaşları isə Rusiyada vizasız giriş əsasında işləyərkən, bir qayda olaraq, patent rejiminə düşdükləri üçün layihə onlar üçün də əhəmiyyət daşıyır.
Bərbərxanalar niyə siyahıya düşdü?
Layihədə ən çox diqqət çəkən sahələrdən biri bərbərxanalardır, gözəllik salonları və masaj salonlarıdır.
Başqa sözlə, Peterburqda patentlə çalışan xarici bərbərin problemi yalnız “miqrantlara qarşı yeni qayda” ifadəsi ilə məhdudlaşmır. Burada söhbət konkret iqtisadi fəaliyyət sahəsinin bağlanmasından gedir.
Bu, şəhərin xidmət sektorunun böyük bir hissəsinə toxuna bilər. Xüsusilə də qiymətləri nisbətən aşağı olan məhəllə bərbərxanaları və barbershoplar üçün.
Rusiya mediasının sənədə istinadən yaydığı məlumatlara görə, layihə qəbul edilərsə, işəgötürənlər 1 dekabradək patentlə çalışan əcnəbiləri ya işdən çıxarmalı, ya da qadağaya düşməyən vəzifələrə keçirməlidirlər.
Burada bir başqa vacib məqam ortaya çıxır: sadəcə işçinin vəzifəsinin adını dəyişmək kifayət etməyə bilər.
Hüquqşünasların izahına görə, sahibkarlar özlərinin OKVED kodlarını, yəni qeydiyyatda göstərilən iqtisadi fəaliyyət növünü də yoxlamalıdırlar.
Ərzaq mağazaları da siyahıdadır
Yeni məhdudiyyət yalnız gözəllik sənayesinə aid deyil.
Layihədə ərzaq məhsullarının pərakəndə satışı da nəzərdə tutulur. Buraya supermarketlər, ərzaq mağazaları, meyvə-tərəvəz, ət və balıq dükanları, çörək mağazaları və digər analoji ticarət obyektləri daxildir.
Bu sahənin miqyası isə kifayət qədər böyükdür.
Fontanka-nın Komitənin əmək bazarı üzrə məlumatlarına istinadən yazdığına görə, Peterburqda ticarət sahəsində patentlə təxminən 15 min xarici vətəndaş çalışır. Bu, həmin sahədə çalışan bütün əcnəbilərin təxminən 85 faizinə bərabərdir.
Deməli, söhbət yalnız bir neçə mağazadan və ya bir neçə işçidən getmir.
Fitness və tibb sahəsi də dəyişir
Layihənin siyahısı bununla bitmir.
Patentlə çalışan əcnəbilər üçün fitness mərkəzləri, idman klubları, idman obyektləri və fiziki-sağlamlaşdırıcı fəaliyyətlə bağlı bəzi sahələr də məhdudlaşdırıla bilər.
Tibbi istiqamətdə isə sanatoriya-kurort müəssisələri, masaj salonları, psixi sağlamlıqla bağlı müəyyən fəaliyyətlər, sanitariya-epidemioloji xidmət və məhkəmə-tibbi ekspertiza təşkilatları qeyd olunur.
Burada diqqətli olmaq lazımdır: bunu “miqrantların tibbdə işləməsi tamamilə qadağan olunur” kimi təqdim etmək doğru olmaz. Sənəddə konkret fəaliyyət istiqamətləri nəzərdə tutulur.
Bəs bundan kim qazanacaq, kim itirəcək?
Bu sualın hazırda bircə cavabı yoxdur.
Miqrasiya məhdudiyyətlərinin tərəfdarları üçün əsas arqumentlər əmək bazarına nəzarət, qanuni işə qəbulun strukturlaşdırılması və yerli əmək resurslarından daha çox istifadə kimi məsələlərlə bağlı ola bilər.
Lakin digər tərəfdən, biznes nümayəndələri artıq mümkün nəticələr barədə xəbərdarlıq edirlər.
Sankt-Peterburq Gözəllik Sənayesi Müəssisələri Assosiasiyasının rəhbəri Lyalya Sadıkovanın sözlərinə görə, şəhərdə gözəllik sənayesində təxminən 10 min miqrant çalışır. Onun bildirdiyinə görə, iqtisadi seqmentdə miqrantların payı xüsusilə yüksəkdir.
Assosiasiya hesab edir ki, yeni qaydalar ilk növbədə ucuz xidmət göstərən salonları çətin vəziyyətə sala bilər.
Burada məsələ təkcə sahibkarın işçi tapıb-tapmamasından ibarət deyil.
Məsələn, məhəllə bərbərxanasında 300–500 rubla saç kəsdirən insanla premium salonda 2 min rubl və daha artıq ödəyən müştərinin eyni bazar iştirakçısı olmadığını nəzərə almaq lazımdır.
RBC-nin yazdığına görə, Sankt-Peterburqun gözəllik sənayesində orta qiymət seqmentinin aşağı hissəsində saç kəsiminin qiyməti təxminən 300–500 rubl təşkil edir.
Belə xidmətlərdən əsasən pensiyaçılar, tələbələr, uşaqlı ailələr və daha ucuz xidmət axtaran insanlar istifadə edir.
Bu səbəbdən işçi çatışmazlığının mümkün nəticələrindən biri xidmət qiymətlərinin artması ola bilər. Bu, artıq baş vermiş fakt kimi deyil, bazar nümayəndələrinin irəli sürdüyü mümkün nəticə kimi qiymətləndirilməlidir.
“Yerli işçi tapılacaqmı?”
Əsas suallardan biri də budur.
Miqrantların müəyyən sahələrdən çıxarılması avtomatik olaraq həmin yerlərin boş qalması demək deyil. Əgər yerli işçi qüvvəsi bu vakansiyaları doldurarsa, əmək bazarında struktur dəyişiklik baş verəcək.
Amma bunun üçün vaxt lazımdır.
Gözəllik sənayesi nümayəndələri bildirirlər ki, bərbər hazırlığı bir neçə həftəyə başa gələn proses deyil. Sənaye assosiasiyasının məlumatına görə, hətta qısa peşə kurslarının bir hissəsi təxminən altı ay davam edir, daha fundamental hazırlıq isə illərlə çəkə bilər.
Bu arqument xüsusilə ona görə diqqətəlayiqdir ki, qərar qəbul edilərsə, işəgötürənlərin uyğunlaşması üçün nəzərdə tutulan tarix 1 dekabrdır.
Yəni yeni işçi qüvvəsinin hazırlanması ilə mövcud işçi qüvvəsinin bazardan çıxarılması arasında ciddi zaman fərqi yarana bilər.
Taksi və kuryer təcrübəsi
Peterburq artıq patentlə çalışan əcnəbilərin müəyyən sahələrdən çıxarılması siyasətini tətbiq edib.
Taksi və kuryer fəaliyyəti buna nümunədir. Yeni layihə isə həmin yanaşmanı daha geniş xidmət və ticarət sektorlarına yaymağa çalışır.
Bu təcrübənin nəticələri barədə müxtəlif fikirlər səslənir.
Biznes nümayəndələri əvvəlki məhdudiyyətlər fonunda xidmətin pisləşməsi, gözləmə müddətinin və qiymətlərin artması kimi problemlərdən danışırlar. Hüquqşünaslar isə qadağanın genişləndirilməsinin nəzarət və inzibati xəta hallarının sayını da artıra biləcəyini bildirirlər.
Deməli, yeni qadağanın kağız üzərində yazılması bir mərhələdir, onun real əmək bazarında necə işləyəcəyi isə tamam başqa məsələdir.
Ən maraqlı sual: bərbər qayçısı niyə miqrasiya siyasətinin məsələsinə çevrildi?
Əslində, burada söhbət bir qayçıdan və ya bir kassadan getmir.
Məsələ Rusiyanın miqrasiya siyasətində “harada işləmək olar, harada olmaz?” prinsipinin getdikcə daha konkret sahələr üzrə müəyyənləşdirilməsidir.
Əvvəlcə taksi və kuryer fəaliyyəti məhdudlaşdırıldı. İndi isə ərzaq ticarəti, gözəllik sənayesi, fitness və müəyyən tibbi xidmətlər müzakirəyə çıxarılır.
Bu yanaşmanın hüquqi tərəfi aydındır: region müəyyən fəaliyyət növlərində patentlə çalışan əcnəbilərin əməyindən istifadəyə məhdudiyyət qoya bilər.
Amma iqtisadi tərəfi daha mürəkkəbdir.
Çünki miqrant əmək qüvvəsini bazardan çıxarmaqla vakansiyanı da bazardan çıxarmış olmursan.
Əksinə, həmin vakansiya yerli işçi üçün açılır. Əgər yerli işçi gəlib həmin işi görürsə — sistem dəyişir. Əgər gəlmir və iş yeri boş qalırsa — xidmət azalır.
Əgər işçi tapılır, amma daha yüksək əməkhaqqı tələb edirsə — qiymət artır.
Əgər sahibkar qiyməti artıra bilmirsə — onun marjası azalır. Əgər bu da mümkün deyilsə — biznesin bağlanması riski meydana çıxır.
Ona görə yeni qadağanın real nəticəsini yalnız “miqrantlar gedəcək” cümləsi ilə ölçmək mümkün deyil.
Dekabr nəyi göstərəcək?
Əgər layihə qəbul edilərsə, 1 dekabr sadəcə inzibati tarix olmayacaq.
Bu tarixdən sonra Peterburqun küçələrindəki supermarketlərdə, məhəllə bərbərxanalarında, barbershoplarda, gözəllik salonlarında və digər xidmət obyektlərində yeni əmək bazarının ilk nəticələri görünməyə başlaya bilər.
Bir tərəfdə dövlətin miqrasiya siyasəti və əmək bazarına nəzarət məqsədi dayanır.
Digər tərəfdə isə sahibkarın işçi ehtiyacı, işçinin dolanışığı və müştərinin ödədiyi qiymət var. Və bütün bu böyük müzakirənin ən sadə sualı bəlkə də elə budur:
Sabah bərbərxanaya gedəndə sizi kimin qarşılayacağı və həmin saç kəsiminə nə qədər ödəyəcəyiniz. Çünki miqrasiya siyasəti yalnız sərhəddə, sənədlərdə və dövlət idarələrində baş vermir.
Bəzən onun nəticəsi insanın gündəlik həyatında, supermarketin kassasında və ya bərbərin əlindəki qayçının səsində eşidilir.
Rövşən Ziya Vəzirli
28.09.2026
Sankt-Peterburq
