Ermənistan öz vətəndaşını xarici ölkəyə ekstradisiya edə bilərmi?
Ermənistanın keçmiş prezidentləri Robert Köçəryan və Serj Sərkisyanın, eləcə də hazırkı baş nazir Nikol Paşinyanın Azərbaycanla bağlı müharibə cinayətləri kontekstində məsuliyyətə cəlb olunması məsələsi zaman-zaman gündəmə gətirilir. Son dövrlərdə bəzi Azərbaycan media orqanlarında Köçəryan və Sərkisyanın hətta mühakimə olunmaq üçün Azərbaycana verilə biləcəyi ilə bağlı ehtimallar da səsləndirilib.
Lakin burada mühüm hüquqi sual ortaya çıxır: Ermənistan öz vətəndaşını başqa dövlətə ekstradisiya edə bilərmi?
Məsələyə ilk növbədə Ermənistan Konstitusiyasının müddəaları baxımından yanaşmaq lazımdır. Konstitusiyanın 55-ci maddəsinin 2-ci bəndində qeyd olunur: “Ermənistan Respublikası tərəfindən ratifikasiya edilmiş beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, Ermənistan Respublikası vətəndaşı xarici dövlətə ekstradisiya edilə bilməz.”
Bu müddəadan görünür ki, Ermənistan vətəndaşlarının xarici dövlətlərə ekstradisiyası ümumi qayda olaraq qadağandır. Bununla yanaşı, Ermənistanın ratifikasiya etdiyi beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn öhdəliklər müəyyən istisnalar yarada bilər.
Məsələn, Ermənistan Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Statutunu ratifikasiya edib və bununla müəyyən beynəlxalq hüquqi öhdəliklər götürüb. Lakin burada mühüm bir hüquqi fərqi nəzərə almaq lazımdır: Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin yurisdiksiyası çərçivəsində şəxsin təhvil verilməsi klassik mənada bir dövlətin öz vətəndaşını başqa dövlətə ekstradisiya etməsi ilə eyni hüquqi prosedur deyil.
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi dövlətlərarası ekstradisiya mexanizmi əsasında fəaliyyət göstərən adi məhkəmə deyil. Bu səbəbdən Roma Statutundan irəli gələn öhdəlikləri Ermənistan Konstitusiyasında nəzərdə tutulan “xarici dövlətə ekstradisiya” anlayışı ilə birbaşa eyniləşdirmək hüquqi baxımdan mübahisəli məsələdir.
Deməli, Ermənistan vətəndaşının Azərbaycana verilməsi məsələsinə sadəcə siyasi qərar kimi deyil, Ermənistanın konstitusion normaları, tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələr və həmin müqavilələrdən irəli gələn konkret hüquqi öhdəliklər çərçivəsində baxılmalıdır.
Digər tərəfdən, Nikol Paşinyanın Robert Köçəryan və Serj Sərkisyanla münasibətlərinə siyasi müstəvidən yanaşan fikirlər də mövcuddur. Sahib Məmmədovun mövqeyinə görə, Paşinyanın keçmiş prezidentləri təqib etməsinin əsas səbəbi onların Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri iddia olunan cinayətlər deyil, siyasi rəqib və hakimiyyət üçün təhlükə kimi qiymətləndirilmələridir.
Müəllif həmçinin Paşinyanın 44 günlük müharibə dövründə Azərbaycan şəhərlərinə, o cümlədən Gəncə və Bərdəyə raket və kasetli bombalarla zərbələr endirilməsi ilə bağlı siyasi və hərbi məsuliyyət daşıdığını iddia edir. Bu fikirlər Azərbaycanın mövqeyi və müəllifin siyasi-hüquqi qiymətləndirməsi kimi təqdim olunmalıdır; konkret şəxslərin beynəlxalq hüquq baxımından müharibə cinayətlərinə görə təqsirli olması isə yalnız səlahiyyətli məhkəmənin hüquqi qərarı ilə müəyyən edilə bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, Köçəryan və Sərkisyanın Azərbaycana ekstradisiya olunacağı barədə ehtimallar irəli sürülərkən Ermənistan Konstitusiyasının müvafiq müddəaları və beynəlxalq hüquqi öhdəlikləri nəzərə alınmalıdır. Mövcud hüquqi çərçivə belə bir ekstradisiyanı avtomatik və sadə prosedur kimi təqdim etməyə əsas vermir.
Ona görə də məsələ ilə bağlı siyasi ehtimallardan daha çox, Ermənistanın daxili qanunvericiliyi, beynəlxalq müqavilələri və ekstradisiya sahəsində konkret hüquqi öhdəlikləri əsas götürülməlidir.
Qeyd: Məqalədə Sahib Məmmədovun sosial mediadakı yazısından idtifadə edilib
