Elnurə Abuşova,
Ailə və Uşaqlara Sosial Dəstək İB-nin rəhbəri

Ölkəmiz saatlıq əməkhaqqı sisteminə keçidə hazırlaşır.
Saatlıq əməkhaqqı sisteminə keçid ilk baxışdan müasir və çevik model kimi təqdim olunsa da, bu mexanizmin bir sıra ciddi mənfi tərəfləri də mövcuddur. Xüsusilə Azərbaycan kimi əmək bazarı hələ tam formalaşmamış və qeyri-rəsmi məşğulluğun yüksək olduğu ölkələrdə bu sistemin tətbiqi müəyyən risklər yarada bilər.

Əvvəla, saatlıq əməkhaqqı sistemi işçilər üçün sabit gəlir təminatını zəiflədə bilər. Aylıq maaş sistemi işçiyə müəyyən maliyyə sabitliyi və planlaşdırma imkanı verir. Saatlıq modeldə isə iş saatlarının azalması, mövsümi dəyişikliklər və ya işəgötürənin qərarları səbəbindən gəlirlər dəyişkən ola bilər. Bu isə xüsusilə aşağı gəlirli ailələr üçün sosial və iqtisadi qeyri-müəyyənliyi artırır.

Digər tərəfdən, işəgötürənlər tərəfindən sui-istifadə halları arta bilər. Saatlıq sistem bəzi hallarda işçilərin iş saatlarının süni şəkildə azaldılması, qeyri-rəsmi əlavə saatların qeydiyyata alınmaması və ya ümumiyyətlə əmək münasibətlərinin daha qeyri-şəffaf formaya keçməsi ilə nəticələnə bilər. Bu isə işçilərin hüquqlarının qorunmasını çətinləşdirir.

Bundan əlavə, bir neçə iş yerində çalışma imkanının genişlənməsi müsbət kimi təqdim olunsa da, bu, işçilərin həddindən artıq yüklənməsinə, istirahət vaxtının azalmasına və nəticədə sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Uzunmüddətli perspektivdə bu, əmək məhsuldarlığının azalmasına belə gətirib çıxara bilər.

Saatlıq əməkhaqqı sistemində sosial təminat məsələləri də daha mürəkkəb hala gələ bilər. Pensiya yığımları, məzuniyyət haqları və digər sosial ödənişlərin hesablanması daha çətin və bəzən işçi üçün əlverişsiz ola bilər. Əgər bu mexanizm düzgün tənzimlənməzsə, işçilər sosial müdafiə baxımından daha zəif vəziyyətə düşə bilərlər.

Fikrimcə bu sistemin tətbiqi üçün güclü nəzarət mexanizmləri və şəffaflıq tələb olunur. Əks halda, nəzəri üstünlüklər praktikada özünü doğrultmaya bilər və əmək bazarında balanssızlıq yarana bilər. Buna görə də saatlıq əməkhaqqı sisteminə keçid yalnız kompleks islahatlar və ciddi nəzarət tədbirləri ilə müşayiət olunarsa, mümkün risklər minimuma endirilə bilər.